Soms kom ik met mensen in gesprek over (organisatorische)veranderingen en heel sporadisch krijg ik dan een leestip mee om me nader te verdiepen in een nieuw verschenen boekwerk. Het boek Veranderdiagnose van Rob van Es is zo'n aanrader.
Veranderen is altijd aan de orde, doch wat we nu om ons heen zien gebeuren is van een geheel andere orde. De economische recessie dwingt ons allen om onze organisaties aan te passen of wellicht te stoppen. Maar hoe dienen we dit te doen? Deze zeer moeilijke vraag voor heel wat bestuurders poogt van Es - als gedragswetenschapper verbonden aan de Universiteit van Amsterdam - aan de hand van schilderijen, litho's, films en gedichten te beantwoorden. Als experiment!
Hoe we waarnemen is op de eesrte plaats een zintuiglijk proces. We kijken, horen, proeven en voelen. En we oriënteren ons, dit is ons evenwichtsorgaan.
Voor elk zintuig bestaat een metafoor die aangeeft hoe iemand functioneert in een organisatie. Zaken waar een geurtje aan zit, worden niet geroken. Bestuurders blijken (Oostindisch) doof te zijn voor de protestgeluiden van de werkvloer. Hebben last van cognitieve staar: ze zitten te dicht op het onderwerp en zien de werkelijkheid onvoldoende.
Niet alleen de zintuigen bepalen onze waarneming, ook het mentale proces bepaalt onze idiosyncrasie - mix van overtuigingen, vaardigheden en gedrag. We vertrouwen op ons instinct (natuurlijke drang), intuïtie (aanvoelen, zeker weten zonder te kunnen verklaren) of inspiratie (wat ons bezielt). We raken verstrikt in webben van betekenis die we zelf hebben gesponnen. We reduceren - vanuit noodzaak - meervoudige betekenissen en complexe informatie die op ons afkomen. En dit verklaart het vooroordeel van elke bestuurder, hij is tegelijk waarnemer en betrokkene. Er wordt door hem een veranderingstraject geïnitieerd op basis van onvolledige en gekleurde informatie.
Daarom is het zo zinvol voor veranderaars om aan zelfreflectie te doen. Ga na hoe de daden overkomen op anderen, ga niet uit van wat je zelf doet, voelt of denkt te moeten doen. Deze theorie verbindt van Es op een boeiende wijze met de kunst.
De bovenstroom van organisaties is bewust, rationeel en lijkt goed beheersbaar met het Angelsaksische instrumenteel als ROI, HRM, Balance score card etc. Echter de onderstroom is irrationeel, onbewust, associatief en chaotisch. Deze kortstondige laag valt niet te managen (beheersen) en is zelfs amper in beeld te brengen. Ze valt hooguit bij te sturen.
Het is cruciaal om de onderstroom te begrijpen door eerst uit te zoomen - afstand nemen, context vatten. Dan inzoomen op het verandertraject - de veranderaar en opdrachtgever goed en van dichtbij in beeld brengen. En daarna het scenario opstellen.
Veel plezier met het lezen en veel wijsheid met het toepassen in jouw eigen situatie!
Laatste reacties